Beyin Göçünü Tersine Çevirme ve Küresel Yetenek Merkezleri
Yetişmiş insan kaynağının, nitelikli araştırmacıların ve yazılımcıların yurt dışına gitmesi Türkiye'nin gelecekteki rekabet gücünü eritmektir.
Sorunun Tanımı
Yetişmiş insan kaynağının, nitelikli araştırmacıların ve yazılımcıların yurt dışına gitmesi Türkiye'nin gelecekteki rekabet gücünü eritmektir. Liyakat algısındaki zayıflama, düşük ücret politikaları, akademik ve bireysel özgürlük alanlarındaki daralma, nitelikli beyinlerin geleceğini yurt dışında aramasına neden olmaktadır.
Bu durum stratejik projelerde süreklilik kaybına, kurum hafızasının silinmesine ve yetişmiş insan sermayesini besleyecek mentör eksikliğine yol açmaktadır.
Bu aksaklıklar birbirinden kopuk şikâyetler değildir. Biri dururken diğeri de yerinde kalır. Kural, kaynak ve gündelik uygulama aynı yöne bakmadıkça iyi niyet sonucu değiştirmez. İnsanlar da kurumlar da aynı dar koridorda sıkışır. 2040 hedefi, bu hiza kurulmadan bir başlık olarak kalır. Beyin Göçünü Tersine Çevirme ve Küresel Yetenek Merkezleri başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Buradaki tablo dönemsel bir dalgalanma değildir. Aynı tıkanma hem hakkı kullanan insanın önünü keser hem de kurumun kendi işini görmesini zorlaştırır. Eksik bırakılan her parça, diğer parçanın yükünü büyütür. Mesele tek bir genelgeyle kapanmaz. 2040'ta değişmesi istenen düzen, bugün adı konmayan bir tıkanmanın üzerine kurulamaz. Beyin Göçünü Tersine Çevirme ve Küresel Yetenek Merkezleri başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Çözüm Önerisi ve 2040 Vizyonu
2040 vizyonu, Türkiye'yi sadece kendi beyin gücünü koruyan değil, aynı zamanda küresel yetenekleri çeken bir merkez haline getirmektir. Tersine beyin göçü için cazip finansal ve akademik ekosistemler oluşturulmalı, özgür araştırma ortamları teminat altına alınmalıdır.
"Yetenek Odaklı Göç Politikası" ile yabancı araştırmacı ve girişimciler için stratejik alanlarda Türkiye bir çekim merkezi yapılmalı, yurt dışındaki Türk diaspora bilim insanlarıyla sürekli hibrit çalışma ağları kurulmalıdır.
Önerilen yön, bugünkü işleyişe küçük bir yama değildir. Yetki, teşvik ve sorumluluk aynı hedefe bağlanmalıdır. Aksi halde 2040, mevcut düzenin yanında bir dilek olarak durur. Vizyon, kurumların günlük işine girmediği sürece rapor dili olarak kalır. Çözüm, bir sonraki ilk işlerle birlikte anlam kazanır. Beyin Göçünü Tersine Çevirme ve Küresel Yetenek Merkezleri başlığında da aynı eşik geçerlidir.
2040 burada uzak bir afiş değildir. İşleyişin, teşvikin ve denetimin değişmiş halinin adıdır. O hal, bugünkü alışkanlık aynı kaldıkça kendiliğinden gelmez. Çözüm, kimin neyi neden değiştireceğini tarif eder. Tarif, ilk adımda sınanmazsa yeniden bir niyet olarak kalır. Beyin Göçünü Tersine Çevirme ve Küresel Yetenek Merkezleri başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Uygulanabilir İlk Adım
Geri dönmek isteyen yetkin araştırmacılar ve girişimciler için "Tersine Beyin Göçü Özel Destek Paketi" açıklanmalıdır. Bu paket bünyesinde vergi muafiyetleri, gümrüksüz Ar-Ge ekipmanı ithalatı ve araştırma bütçesi garantisi sunulmalıdır.
Beyin göçünü önlemek amacıyla akademik atamalarda ve kamusal teknoloji projelerinde şeffaf, bağımsız kurullarca denetlenen liyakat kriterleri uygulanmalıdır. Ayrıca, uluslararası standartlarda "İleri Araştırma Enstitüleri" kurularak araştırmacılara özerk çalışma alanları sağlanmalıdır.
İlk adım, büyük hedefi ertelemeyen işleri ayırır. Duyuru yetmez. İşin sahibi, sırası ve gündelik idareye yazılması gerekir. Küçük görünen bir başlangıç, hedefi denenebilir kılar. İlk iş yapılmadan sorun tanımı da 2040 cümlesi de yerinde sayar. Beyin Göçünü Tersine Çevirme ve Küresel Yetenek Merkezleri başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Uygulanabilirlik, her şeyi bir günde bitirmek değildir. Sıradaki işlerden başlamak, hedefi soyutluktan çıkarmak demektir. Her işin bir sahibi ve izlenebilir bir karşılığı olmalıdır. Karşılığı olmayan madde listeyi uzatır ama hayatı değiştirmez. İlk adım, sonraki yılların hesabını da mümkün kılar. Beyin Göçünü Tersine Çevirme ve Küresel Yetenek Merkezleri başlığında da aynı eşik geçerlidir.