Binalarda Enerji Verimliliği ve Yeşil Bina Sertifikasyonu
Türkiye'deki yapı stokunun büyük çoğunluğu enerjiyi ısıl olarak sızdıran, yalıtımsız binalardan oluşmaktadır.
Sorunun Tanımı
Türkiye'deki yapı stokunun büyük çoğunluğu enerjiyi ısıl olarak sızdıran, yalıtımsız binalardan oluşmaktadır. Binaların ısıtılması ve soğutulması için harcanan devasa enerji, emisyonları artırmakta ve hanehalkı bütçesine büyük yük getirmektedir.
Mevcut binaların enerji kimlik belgeleri yetersizdir; binalarda yağmur suyu kullanımı, yenilenebilir enerji üretimi veya akıllı enerji yönetimi gibi sürdürülebilir standartlar uygulanmamaktadır.
Ağırlık, başlıklardan birini seçip diğerini ertelemekle azalmaz. İşleyiş, teşvik ve denetim birbirini beslemediğinde açık büyür. Bu açık zamanla kanıksanır ve geçici bir aksaklık gibi anlatılır. Oysa tıkanma yapısalıdır. Yapısal olan, ancak işleyiş değişince geriler. 2040 hedefi de bu gerilemenin adıdır. Binalarda Enerji Verimliliği ve Yeşil Bina Sertifikasyonu başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Burada suç tek bir kesime yüklenmez. Tıkanma, kuralların darlığında, kaynakların dağılımında ve gündelik pratikte aynı anda durur. Bir kapı açılıp diğeri kapanırsa insanlar yine aynı duvara çarpar. Sonraki yönelim, bu tanım olmadan havada kalır. Binalarda Enerji Verimliliği ve Yeşil Bina Sertifikasyonu başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Çözüm Önerisi ve 2040 Vizyonu
2040 hedefi; tüm yeni binaların "Sıfır Enerjili Bina" (NZEB) standartlarında inşa edildiği, mevcut binaların ise derin enerji tadilatından (deep retrofit) geçirildiği bir yapı stokudur. Binalar kendi enerjisini üreten, atığını minimuma indiren, ısı yalıtımı tam ve akıllı teknolojilerle yönetilen yeşil yaşam alanlarına dönüştürülmelidir.
Yönelim, sorunu daha güzel anlatmak için değil, başka türlü işlemek için kurulur. Kaynak, kural ve yetki eski yerinde durursa sonuç da eski yerinde kalır. Hedef, bu üçlünün yerini değiştirmektir. Değişim bir sloganla değil, kurumun kendi takviminde görünür. Binalarda Enerji Verimliliği ve Yeşil Bina Sertifikasyonu başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Çözüm, mevcut araçları biraz daha zorlamak değildir. Aynı araçlar aynı sonucu üretmeye devam eder. Yeni yön, sorumluluğu dağıtır, teşviki görünür kılar ve işleyişi hedefe bağlar. Bu bağ kurulmadan vaat kâğıtta kalır. İlk işler de bu bağın deneme yeridir. Binalarda Enerji Verimliliği ve Yeşil Bina Sertifikasyonu başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Uygulanabilir İlk Adım
Yeni yapılacak tüm binalarda "Yeşil Bina" ve "Net Sıfır Enerji" standartları imar şartı haline getirilmelidir. Mevcut yalıtımsız binaların mantolanması ve pencerelerin yüksek verimli olanlarla değiştirilmesi için hanehalkına uzun vadeli, sıfır faizli "Yeşil Konut Kredisi" sağlanmalıdır.
Binaların çatılarına GES ve ısı pompası kurulumlarında emlak vergisi indirimi teşviki verilmelidir. Kamu binaları 5 yıl içinde sıfır emisyonlu hale dönüştürülmelidir.
Başlangıç, vizyonu küçültmez. Onu bugünün takvimine indirir. Sorumluluk belirsiz kalırsa iyi tasarlanmış bir öneri de dağılır. İlk işler bu yüzden açık, sınırlı ve denetlenebilir tutulur. Denetlenebilir olan büyür. Denetlenemeyen ise yeniden bir temenniye döner. Binalarda Enerji Verimliliği ve Yeşil Bina Sertifikasyonu başlığında da aynı eşik geçerlidir.
İlk adımın ölçüsü, manşetin büyüklüğü değil, işin başlayıp başlamamasıdır. Adı geçen düzenleme, destek ya da kurumsal iş, birinin görev listesine yazılmalıdır. Yazılmayan görev yapılmaz. Yapılmayan görev de hedefi ileri bir tarihe erteler. Binalarda Enerji Verimliliği ve Yeşil Bina Sertifikasyonu başlığında da aynı eşik geçerlidir.