Bölgesel Kalkınma Farklılıkları ve Anadolu Sermayesinin Dönüşümü
Türkiye ekonomisi aşırı derecede Marmara Bölgesi'ne, özellikle de İstanbul'a bağımlı hale gelmiştir.
Sorunun Tanımı
Türkiye ekonomisi aşırı derecede Marmara Bölgesi'ne, özellikle de İstanbul'a bağımlı hale gelmiştir. Bu durum, hem Marmara'da devasa nüfus ve afet riskleri yaratmakta hem de Anadolu'nun diğer bölgelerinde sermaye, yetenek ve sanayi birikiminin yetersiz kalmasına neden olmaktadır.
Doğu ve Güneydoğu Anadolu ile Doğu Karadeniz ve İç Anadolu'nun bazı bölgeleri, nitelikli göç vermeye devam etmekte, bölgesel gelir adaletsizliği uçurumu derinleşmektedir.
Bu aksaklıklar birbirinden kopuk şikâyetler değildir. Biri dururken diğeri de yerinde kalır. Kural, kaynak ve gündelik uygulama aynı yöne bakmadıkça iyi niyet sonucu değiştirmez. İnsanlar da kurumlar da aynı dar koridorda sıkışır. 2040 hedefi, bu hiza kurulmadan bir başlık olarak kalır. Bölgesel Kalkınma Farklılıkları ve Anadolu Sermayesinin Dönüşümü başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Buradaki tablo dönemsel bir dalgalanma değildir. Aynı tıkanma hem hakkı kullanan insanın önünü keser hem de kurumun kendi işini görmesini zorlaştırır. Eksik bırakılan her parça, diğer parçanın yükünü büyütür. Mesele tek bir genelgeyle kapanmaz. 2040'ta değişmesi istenen düzen, bugün adı konmayan bir tıkanmanın üzerine kurulamaz. Bölgesel Kalkınma Farklılıkları ve Anadolu Sermayesinin Dönüşümü başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Çözüm Önerisi ve 2040 Vizyonu
2040 vizyonu, sanayi, teknoloji ve tarımın tüm coğrafi bölgelere dengeli yayıldığı "Çok Merkezli Kalkınma Modeli"dir. Anadolu kentleri, kendi bölgesel avantajlarına göre spesifik kümelenme merkezlerine (örneğin Konya'da yenilenebilir enerji, Doğu Anadolu'da hayvancılık ve lojistik, Ege'de biyoteknoloji) dönüştürülmelidir.
Marmara üzerindeki yük hafifletilmeli, Anadolu sermayesinin kurumsallaşması ve teknolojiye entegrasyonu sağlanarak yerinde kalkınma teşvik edilmelidir.
Önerilen yön, bugünkü işleyişe küçük bir yama değildir. Yetki, teşvik ve sorumluluk aynı hedefe bağlanmalıdır. Aksi halde 2040, mevcut düzenin yanında bir dilek olarak durur. Vizyon, kurumların günlük işine girmediği sürece rapor dili olarak kalır. Çözüm, bir sonraki ilk işlerle birlikte anlam kazanır. Bölgesel Kalkınma Farklılıkları ve Anadolu Sermayesinin Dönüşümü başlığında da aynı eşik geçerlidir.
2040 burada uzak bir afiş değildir. İşleyişin, teşvikin ve denetimin değişmiş halinin adıdır. O hal, bugünkü alışkanlık aynı kaldıkça kendiliğinden gelmez. Çözüm, kimin neyi neden değiştireceğini tarif eder. Tarif, ilk adımda sınanmazsa yeniden bir niyet olarak kalır. Bölgesel Kalkınma Farklılıkları ve Anadolu Sermayesinin Dönüşümü başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Uygulanabilir İlk Adım
Bölgesel teşvik sistemi yeniden tasarlanarak, kalkınmada öncelikli yörelerde yatırım yapan şirketlere 15 yıl süreli tam vergi muafiyeti ve lojistik sübvansiyonu verilmelidir. Anadolu kentlerindeki üniversiteler, bulundukları bölgenin sanayi odaklarıyla doğrudan eşleştirilerek "Bölgesel İnovasyon Merkezleri" haline getirilmelidir.
Anadolu'yu limanlara bağlayan demiryolu ve lojistik hatları hızla tamamlanmalıdır. Kalkınma ajanslarının bütçeleri ve yetkileri artırılarak, bölgesel projelere doğrudan finansman aktarımı sağlanmalıdır.
İlk adım, büyük hedefi ertelemeyen işleri ayırır. Duyuru yetmez. İşin sahibi, sırası ve gündelik idareye yazılması gerekir. Küçük görünen bir başlangıç, hedefi denenebilir kılar. İlk iş yapılmadan sorun tanımı da 2040 cümlesi de yerinde sayar. Bölgesel Kalkınma Farklılıkları ve Anadolu Sermayesinin Dönüşümü başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Uygulanabilirlik, her şeyi bir günde bitirmek değildir. Sıradaki işlerden başlamak, hedefi soyutluktan çıkarmak demektir. Her işin bir sahibi ve izlenebilir bir karşılığı olmalıdır. Karşılığı olmayan madde listeyi uzatır ama hayatı değiştirmez. İlk adım, sonraki yılların hesabını da mümkün kılar. Bölgesel Kalkınma Farklılıkları ve Anadolu Sermayesinin Dönüşümü başlığında da aynı eşik geçerlidir.