Eğitimde Fırsat Eşitliği ve Okullar Arası İmkân Farklılıklarının Giderilmesi
Türk eğitim sisteminin en kronik sorunu, okullar arasındaki nitelik ve imkân farklılıklarının derinleşmesidir.
Sorunun Tanımı
Türk eğitim sisteminin en kronik sorunu, okullar arasındaki nitelik ve imkân farklılıklarının derinleşmesidir. Sosyo-ekonomik açıdan avantajlı ailelerin çocukları ile alt gelir grubundaki çocukların eriştiği eğitimin kalitesi arasında devasa bir uçurum bulunmaktadır.
Fen liseleri ve nitelikli Anadolu liseleri ile dezavantajlı bölgelerdeki mahalle okulları arasındaki fiziki altyapı, öğretmen tecrübesi ve teknolojik donanım farkları, eğitimin bir sosyal mobilite aracı olmaktan çıkıp eşitsizlikleri pekiştiren bir mekanizmaya dönüşmesine yol açmaktadır.
Buradaki tablo dönemsel bir dalgalanma değildir. Aynı tıkanma hem hakkı kullanan insanın önünü keser hem de kurumun kendi işini görmesini zorlaştırır. Eksik bırakılan her parça, diğer parçanın yükünü büyütür. Mesele tek bir genelgeyle kapanmaz. 2040'ta değişmesi istenen düzen, bugün adı konmayan bir tıkanmanın üzerine kurulamaz. Eğitimde Fırsat Eşitliği ve Okullar Arası İmkân Farklılıklarının Giderilmesi başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Çözüm Önerisi ve 2040 Vizyonu
2040 vizyonumuz; Türkiye'nin her köşesinde, en ücra mahalledeki okulun dahi aynı fiziki, dijital ve pedagojik standartlara sahip olduğu "Standart Kalitede Kamusal Eğitim" modelidir. Eğitimde fırsat eşitliği, sosyal devletin en temel görevi olarak benimsenmelidir.
Okul bazlı bütçeleme sistemine geçilerek, dezavantajlı bölgelerdeki okullara pozitif ayrımcılık yapılmalı ve her çocuğun potansiyelini en üst düzeyde gerçekleştirebileceği kapsayıcı bir öğrenme ortamı garanti edilmelidir.
2040 burada uzak bir afiş değildir. İşleyişin, teşvikin ve denetimin değişmiş halinin adıdır. O hal, bugünkü alışkanlık aynı kaldıkça kendiliğinden gelmez. Çözüm, kimin neyi neden değiştireceğini tarif eder. Tarif, ilk adımda sınanmazsa yeniden bir niyet olarak kalır. Eğitimde Fırsat Eşitliği ve Okullar Arası İmkân Farklılıklarının Giderilmesi başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Uygulanabilir İlk Adım
"Okul Bazlı Tahsisat Modeli" hayata geçirilerek, ekonomik açıdan dezavantajlı bölgelerdeki okullara öğrenci başına daha yüksek cari bütçe aktarılmalıdır. En tecrübeli ve başarılı öğretmenlerin dezavantajlı bölgelerde görev yapmasını teşvik etmek amacıyla "Bölgesel Tazminat ve Konut Desteği" paketi yürürlüğe konmalıdır.
Tüm devlet okullarında ücretsiz beslenme ve temiz su imkânı sağlanmalıdır. Okulların fiziki, laboratuvar ve kütüphane altyapıları ulusal bir endeksle izlenmeli ve geride kalan okullar 3 yıl içinde standart seviyeye çekilmelidir.
Uygulanabilirlik, her şeyi bir günde bitirmek değildir. Sıradaki işlerden başlamak, hedefi soyutluktan çıkarmak demektir. Her işin bir sahibi ve izlenebilir bir karşılığı olmalıdır. Karşılığı olmayan madde listeyi uzatır ama hayatı değiştirmez. İlk adım, sonraki yılların hesabını da mümkün kılar. Eğitimde Fırsat Eşitliği ve Okullar Arası İmkân Farklılıklarının Giderilmesi başlığında da aynı eşik geçerlidir.