Erken Çocukluk Eğitimi ve Zorunlu Okul Öncesi Eğitim
Türkiye'de okul öncesi eğitime katılım oranları son yıllarda artış gösterse de hâlâ gelişmiş ülkelerin gerisindedir.
Sorunun Tanımı
Türkiye'de okul öncesi eğitime katılım oranları son yıllarda artış gösterse de hâlâ gelişmiş ülkelerin gerisindedir. Özellikle 3-5 yaş grubunda bölgesel ve sosyo-ekonomik eşitsizlikler son derece belirgindir.
Erken çocukluk eğitiminin çocuğun zihinsel, duygusal ve sosyal gelişimindeki kritik rolü yeterince değerlendirilememektedir. Dar gelirli ailelerin kreş ve anaokulu ücretlerini karşılayamaması, çocukların ilkokula eşitsiz şartlarda başlamasına zemin hazırlamaktadır.
Bu aksaklıklar birbirinden kopuk şikâyetler değildir. Biri dururken diğeri de yerinde kalır. Kural, kaynak ve gündelik uygulama aynı yöne bakmadıkça iyi niyet sonucu değiştirmez. İnsanlar da kurumlar da aynı dar koridorda sıkışır. 2040 hedefi, bu hiza kurulmadan bir başlık olarak kalır. Erken Çocukluk Eğitimi ve Zorunlu Okul Öncesi Eğitim başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Buradaki tablo dönemsel bir dalgalanma değildir. Aynı tıkanma hem hakkı kullanan insanın önünü keser hem de kurumun kendi işini görmesini zorlaştırır. Eksik bırakılan her parça, diğer parçanın yükünü büyütür. Mesele tek bir genelgeyle kapanmaz. 2040'ta değişmesi istenen düzen, bugün adı konmayan bir tıkanmanın üzerine kurulamaz. Erken Çocukluk Eğitimi ve Zorunlu Okul Öncesi Eğitim başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Çözüm Önerisi ve 2040 Vizyonu
2040 vizyonu, 3-6 yaş arası tüm çocuklar için kaliteli, kapsayıcı ve tamamen ücretsiz erken çocukluk eğitimini bir anayasal hak haline getirmektir. Erken çocukluk eğitimi, eğitimde fırsat eşitliğinin başlangıç noktası olarak kabul edilmelidir.
Oyun tabanlı, çocuğun merak ve keşfetme duygusunu besleyen, dil ve motor becerilerini geliştiren modern anaokulu ekosistemleri ülkenin en ücra köşelerine kadar yaygınlaştırılmalıdır.
Önerilen yön, bugünkü işleyişe küçük bir yama değildir. Yetki, teşvik ve sorumluluk aynı hedefe bağlanmalıdır. Aksi halde 2040, mevcut düzenin yanında bir dilek olarak durur. Vizyon, kurumların günlük işine girmediği sürece rapor dili olarak kalır. Çözüm, bir sonraki ilk işlerle birlikte anlam kazanır. Erken Çocukluk Eğitimi ve Zorunlu Okul Öncesi Eğitim başlığında da aynı eşik geçerlidir.
2040 burada uzak bir afiş değildir. İşleyişin, teşvikin ve denetimin değişmiş halinin adıdır. O hal, bugünkü alışkanlık aynı kaldıkça kendiliğinden gelmez. Çözüm, kimin neyi neden değiştireceğini tarif eder. Tarif, ilk adımda sınanmazsa yeniden bir niyet olarak kalır. Erken Çocukluk Eğitimi ve Zorunlu Okul Öncesi Eğitim başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Uygulanabilir İlk Adım
5 yaş okul öncesi eğitim derhal zorunlu ve tamamen ücretsiz hale getirilmeli, 3-4 yaş için ise kademeli olarak evrensel erişim hedeflenmelidir. Her mahalleye en az bir kamusal anaokulu veya kreş açılması yasal zorunluluk olmalıdır.
Kırsal ve nüfusu az bölgelerde "Gezici Anaokulu" ve mahalle bazlı çocuk evleri uygulamaları başlatılmalıdır. Erken çocukluk eğitimi müfredatı; oyun, doğa, sanat ve masal odaklı olarak yenilenmeli, ekran bağımlılığından uzak geliştirici ortamlar tasarlanmalıdır.
İlk adım, büyük hedefi ertelemeyen işleri ayırır. Duyuru yetmez. İşin sahibi, sırası ve gündelik idareye yazılması gerekir. Küçük görünen bir başlangıç, hedefi denenebilir kılar. İlk iş yapılmadan sorun tanımı da 2040 cümlesi de yerinde sayar. Erken Çocukluk Eğitimi ve Zorunlu Okul Öncesi Eğitim başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Uygulanabilirlik, her şeyi bir günde bitirmek değildir. Sıradaki işlerden başlamak, hedefi soyutluktan çıkarmak demektir. Her işin bir sahibi ve izlenebilir bir karşılığı olmalıdır. Karşılığı olmayan madde listeyi uzatır ama hayatı değiştirmez. İlk adım, sonraki yılların hesabını da mümkün kılar. Erken Çocukluk Eğitimi ve Zorunlu Okul Öncesi Eğitim başlığında da aynı eşik geçerlidir.