Hukukun Üstünlüğü, Yargı Bağımsızlığı ve Güçler Ayrılığının Yeniden İnşası
Türkiye'nin en temel ve öncelikli sorunu, yargı bağımsızlığının ve güçler ayrılığı ilkesinin erozyona uğramış olmasıdır.
Sorunun Tanımı
Türkiye'nin en temel ve öncelikli sorunu, yargı bağımsızlığının ve güçler ayrılığı ilkesinin erozyona uğramış olmasıdır. Yargının siyasi otoritenin etkisi altına girmesi, Anayasa Mahkemesi ve AİHM kararlarının uygulanmaması, hukuki öngörülebilirliği ortadan kaldırmıştır.
Bu durum vatandaşların adalete olan güvenini sıfırladığı gibi, yabancı sermaye yatırımlarının kaçmasına, mülkiyet hakkının riske girmesine ve temel hak ihlallerinin tırmanmasına neden olmaktadır. Yargı, toplumsal barışın teminatı olmaktan çıkıp bir baskı aracına dönüşmüştür.
Burada suç tek bir kesime yüklenmez. Tıkanma, kuralların darlığında, kaynakların dağılımında ve gündelik pratikte aynı anda durur. Bir kapı açılıp diğeri kapanırsa insanlar yine aynı duvara çarpar. Sonraki yönelim, bu tanım olmadan havada kalır. Hukukun Üstünlüğü, Yargı Bağımsızlığı ve Güçler Ayrılığının Yeniden İnşası başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Çözüm Önerisi ve 2040 Vizyonu
2040 vizyonu; yargının hiçbir organ, makam veya kişiden talimat almadığı, tam bağımsız, tarafsız ve adil bir hukuk düzenidir. Güçler ayrılığı ilkesi; güçlü, denetlenebilir bir yürütme, etkin bir yasama (TBMM) ve bağımsız bir yargı sacayağı üzerine yeniden inşa edilmelidir.
Anayasa Mahkemesi ve AİHM kararlarının bağlayıcılığı tartışmasız kılınmalı, hukuk güvenliği hem yurttaşlar hem de yatırımcılar için sarsılmaz bir teminat altına alınmalıdır.
Çözüm, mevcut araçları biraz daha zorlamak değildir. Aynı araçlar aynı sonucu üretmeye devam eder. Yeni yön, sorumluluğu dağıtır, teşviki görünür kılar ve işleyişi hedefe bağlar. Bu bağ kurulmadan vaat kâğıtta kalır. İlk işler de bu bağın deneme yeridir. Hukukun Üstünlüğü, Yargı Bağımsızlığı ve Güçler Ayrılığının Yeniden İnşası başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Uygulanabilir İlk Adım
Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) ikiye ayrılarak (Hakimler Kurulu ve Savcılar Kurulu) Adalet Bakanı ve Müsteşarı kuruldan çıkarılmalı, üyeler yargı mensupları ve TBMM tarafından nitelikli çoğunlukla seçilmelidir. Yargıçlara coğrafi teminat getirilmeli, kararlarından dolayı sürgün edilmeleri engellenmelidir.
AYM ve AİHM kararlarını uygulamayan hakimler için meslekten ihraç dahil ağır yaptırımlar yasal zemine kavuşturulmalıdır. Hakim ve savcı alımlarında yazılı sınav esas alınmalı, mülakatlar tamamen kaldırılmalıdır.
İlk adımın ölçüsü, manşetin büyüklüğü değil, işin başlayıp başlamamasıdır. Adı geçen düzenleme, destek ya da kurumsal iş, birinin görev listesine yazılmalıdır. Yazılmayan görev yapılmaz. Yapılmayan görev de hedefi ileri bir tarihe erteler. Hukukun Üstünlüğü, Yargı Bağımsızlığı ve Güçler Ayrılığının Yeniden İnşası başlığında da aynı eşik geçerlidir.