İlk İş Masalı: Gençler Neden Deneyim Kıskacına Sıkışıyor?
İlk iş, “üç yıl deneyim” duvarının arkasında değil, küçük ve gerçek bir teslimin içindedir. Deneyim kıskacı, gençliği suçlamakla çözülmez; kapıyı tarif etmekle çözülür.
Sorunun Tanımı
Yeni mezun gençler, şirketlerin ilanlarında karşılaştıkları "en az 3-5 yıl deneyim" şartı yüzünden iş bulmakta zorlanmaktadır. Deneyim olmadan iş bulunamamakta, iş bulunamadığı için de deneyim kazanılamamaktadır.
İlanlardaki deneyim şartı, çoğu zaman yapılacak işin tarifinden daha kalın yazılır. Yeni mezun, o şartı karşılamak için işe giremeyince deneyim de birikmez. Döngü, kişisel bir başarısızlık hikâyesi gibi anlatılır; oysa kapının ölçüsü değişmeden döngü kırılmaz. Çözüm, deneyimi yok saymak değil, ilk deneyimin nerede ve nasıl birikeceğini görünür kılmaktır.
Deneyim duvarı ilanın ilk satırında kalın durdukça mezun kapının önünde bekler. Döngü, kişisel bir yenilgi gibi anlatılır; oysa ölçü değişmeden deneyim birikmez. İlk işin tarifi, yılların listesi değil, yapılacak küçük teslimin adıdır. O ad yazılmazsa genç, deneyimi ancak tanıdık bir kapıdan devşirebilir. Tanıdık kapı da herkese açık değildir.
Çözüm Önerisi ve 2040 Vizyonu
Şirketlerin genç yetenek programlarını genişletmesi, esnek ve staj odaklı projeleri artırması, kamunun da ilk işini kuran veya ilk kez işe giren gençlere vergi/SGK muafiyeti sağlaması.
Genç yetenek programı, afişte kalan bir çağrı olmamalı; tanımlanmış bir proje, bir rehber ve bir teslim tarihi taşımalıdır. Staj da aynı mantığa çekilebilir: fotokopi değil, küçük bir çıktı. Kamunun ilk işe giren veya ilk işini kuran genç için vergi ve sosyal güvenlik yükünü bir süre hafifletmesi, bu kapıyı kalıcı kılar. 2040’ta ilk iş, istisna değil, tasarlanmış bir geçiş olur.
Genç yetenek programı, rehberi ve teslim günü olmayan bir afiş olarak kalamaz. Staj da fotokopi kuyruğu değil, dosyada duran bir çıktı olmalıdır. Kamunun ilk işe giren genç üzerindeki yükü bir süre hafifletmesi, bu geçişi istisna olmaktan çıkarır. Geçiş tasarlanırsa ilk iş, masal değil, takvime yazılmış bir kapı olur.
Uygulanabilir İlk Adım
Gençlerin stajlarını sadece evrak işi olmaktan çıkarıp gerçek proje odaklı hale getiren "Mikro Deneyim Çıraklığı" teşvik paketinin yayınlanması.
“Mikro Deneyim Çıraklığı” paketi, stajın adını değiştirmek için değil, stajın işini değiştirmek için yazılmalıdır. Pakette üç şey net olur: genç hangi işi teslim eder, kurum hangi rehberi verir, süre sonunda dosyada ne görünür. Evrak stajı böylece proje stajına döner. İlk paket bir sektörde, bir şehirde, ölçülebilir sayıda yerle de başlayabilir; önemli olan kuralın açık olmasıdır.
Mikro deneyim çıraklığı, stajın adını değiştirmek için değil, stajın işini değiştirmek için vardır. Genç ne teslim eder, kurum hangi rehberi verir, süre sonunda dosyada ne görünür: üçü yazılmazsa paket bir genelge olarak kalır. Bir alanda başlamak, kuralın açık olması için yeter. Açık kural, bir sonraki alanın da şablonunu bırakır.