Kritik Düşünme ve Medya Okuryazarlığı: Neden İlkokuldan İtibaren Öğretilmeli?
Kritik düşünme, ileride lazım olacak bir süs değildir. Dezenformasyon çağında ilkokuldan itibaren öğretilmezse genç, gürültüyü bilgi sanır.
Sorunun Tanımı
Bilgi kirliliği ve dezenformasyon çağında gençlerin doğru bilgiye ulaşma, mantıksal hataları tespit etme becerilerinin zayıf kalması.
Bilgi kirliliği, gencin “meraklı olmamasından” değil, doğrulama kasının kurulmamasından büyür. Mantık hatası, hızla paylaşılan bir cümlenin içinde kaybolur. Genç, kaynağı, tarihi ve iddiayı ayıramazsa başkasının cümlesini kendi fikri sanır. Bu bir ahlak sorunu olarak değil, öğretilmemiş bir beceri olarak ele alınmalıdır.
Medya okuryazarlığı öğretilmezse genç, hızla akan iddiayı doğrulamak için elinde bir yöntem bulamaz. Yöntem yoksa ya her şeye inanır ya da hiçbir şeye inanmaz. İkisi de düşünmek değildir. Düşünmek, iddianın kaynağını, eksik yanını ve kimin işine yaradığını sorabilmektir.
Çözüm Önerisi ve 2040 Vizyonu
Medya okuryazarlığı ve mantık/kritik düşünme derslerinin temel eğitim müfredatının zorunlu parçası haline getirilmesi.
Medya okuryazarlığı ve kritik düşünme, seçmeli bir kulüp değil, temel müfredatın parçası olmalıdır. 2040 okulunda çocuk, bir haberi, bir görseli ve bir iddiayı aynı üç soruyla okur: kim diyor, neye dayanıyor, ne eksik. Ders, korkutmaz; ayırt etmeyi öğretir. Böylece ifade özgürlüğü ile safdillik birbirine karışmaz.
İfade özgürlüğü ile safdillik birbirine karışmamalıdır. Özgürce konuşmak, duyulan her cümleyi olduğu gibi çoğaltmak değildir. Okul, bu ayrımı ilk yıllardan kurarsa genç, linç ile tartışmayı ayırt eder. Ayırt edemeyen kuşak, kamuoyunu gürültü sanır.
Uygulanabilir İlk Adım
Teyit mekanizmaları ile MEB iş birliğinde öğretmenlere yönelik "Dijital Doğrulama ve Eleştirel Düşünme" eğitici eğitimi verilmesi.
Öğretmen, doğrulamayı kendisi görmeden anlatamaz. Teyit kuruluşları ile Millî Eğitim iş birliği, “Dijital Doğrulama ve Eleştirel Düşünme” eğitici eğitimini bir ilde başlatabilir. Eğitim, araç listesi değil, sınıfta denenecek bir alıştırmadır. Öğretmen döndüğünde ilk hafta tek bir iddiayı öğrencilerle parçalar. Beceri oradan yayılır.
İlk atölye, bir haber metnini satır satır sökmekle başlayabilir. Sökülen metin, düşmanın ilanı değil, yöntemin malzemesidir. Malzeme küçük olsa da beceri oradan yayılır. Yayılan beceri, sonra daha büyük iddiaların önünde de işe yarar.