Liyakat ve Adalet: Gençlerin Adalet Sistemine Güvenini Yeniden İnşa Etmek
Liyakat ve adalet, bir gencin “kapı bana da açık mı” sorusuna kurumun verdiği cevaptır. Güven, kişiye duyulan his değil, kuralın açık olmasıyla yeniden kurulur.
Sorunun Tanımı
Torpil kaygısı ve adalet sistemine olan güvensizliğin beyin göçünü tetiklemesi.
Torpil kaygısı ve adalet sistemine duyulan güvensizlik, yetişmiş genci başka ülkenin kapısına yöneltebilir. Kaygı, yok sayılarak geçmez. Güven de sloganla geri gelmez. Genç, bir sınavın, bir atamanın ve bir yargı sürecinin hangi ölçütle ilerlediğini görmek ister. Görmediği yerde adalet, tesadüf gibi durur.
Genç, sonucun hangi kuraldan geldiğini görmezse adalet, tesadüf gibi durur. Tesadüf sanılan adalet, güveni her kararda biraz daha eksiltir. Eksilen güven, sonra bütün kurumlara yayılır. Yayılan şüphe, liyakati de bir üslup sözü yapar.
Çözüm Önerisi ve 2040 Vizyonu
Kamuya alımlarda mülakatların kaldırılması, tam objektif ve açık veri denetimli sınav ve liyakat sistemi.
2040’ta kamu alımı, açık veri ile denetlenen, nesnel bir sınav ve liyakat düzenine oturur. Kaynak metin, mülakatın keyfî bir eleme olmaktan çıkarılmasını önerir. Kurumsal karşılığı şudur: ölçüt önceden yazılır, puan sonra açıklanır, itiraz yolu vardır. Yargı ve idare, kişilerin niyetine dair bir tartışma değil, izlenebilir usul olarak güçlenir. Güven, bu usulün tekrarında birikir.
Güven, ilanla değil, usulün tekrarıyla birikir. Usul; ilanın açık olması, değerlendirmenin izlenebilir olması ve itirazın bir kapıya varmasıdır. Kapı yoksa genç, sonucu kader olarak okur. Kader okuması, adalet duygusunu kapatır.
Uygulanabilir İlk Adım
Kamusal atamalarda tüm değerlendirme kriterlerinin ve puanlamaların açık veri olarak yayınlanması.
Kamusal atamada bütün değerlendirme ölçütlerinin ve puanların açık veri olarak yayımlanması, ilk adımdır. Yayımlamak, teşhir değildir; kuralın kamuyla paylaşılmasıdır. Bir kurum, bir alım döneminde bunu dener ve itiraz süresini de yazar. Genç, sonucun hangi satırdan geldiğini okuyabildiğinde liyakat cümlesi ete kemiğe bürünür.
Genç, sonucun hangi satırdan geldiğini okuyabildiğinde liyakat ete kemiğe bürünür. Okuma, herkesi memnun etmez. Etmesi de gerekmez. Gerekli olan, memnuniyetsizliğin bile hangi kurala dayandığının belli olmasıdır.