Nesiller Arası Dayanışma ve Yaşlı Dostu Şehir Tasarımları
Türkiye nüfusu hızla yaşlanmaktadır.
Sorunun Tanımı
Türkiye nüfusu hızla yaşlanmaktadır. Ancak kentler ve sosyal hizmetler bu demografik dönüşüme hazır değildir.
Yaşlı bireyler kent yaşamında yalnızlaşmakta, fiziksel mekanların uygunsuzluğu ve dijitalleşen hizmetlere uyum sağlayamama nedeniyle toplumdan soyutlanmaktadır. Yaşlı bakım hizmetlerinin yetersizliği aileler üzerinde büyük yük oluşturmakta, kuşaklar arasındaki iletişim ve deneyim aktarımı koparak sosyal dayanışma zayıflamaktadır.
Ağırlık, başlıklardan birini seçip diğerini ertelemekle azalmaz. İşleyiş, teşvik ve denetim birbirini beslemediğinde açık büyür. Bu açık zamanla kanıksanır ve geçici bir aksaklık gibi anlatılır. Oysa tıkanma yapısalıdır. Yapısal olan, ancak işleyiş değişince geriler. 2040 hedefi de bu gerilemenin adıdır. Nesiller Arası Dayanışma ve Yaşlı Dostu Şehir Tasarımları başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Burada suç tek bir kesime yüklenmez. Tıkanma, kuralların darlığında, kaynakların dağılımında ve gündelik pratikte aynı anda durur. Bir kapı açılıp diğeri kapanırsa insanlar yine aynı duvara çarpar. Sonraki yönelim, bu tanım olmadan havada kalır. Nesiller Arası Dayanışma ve Yaşlı Dostu Şehir Tasarımları başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Çözüm Önerisi ve 2040 Vizyonu
2040 hedefi; yaşlı bireylerin aktif, sağlıklı ve saygın bir şekilde toplumsal hayatın içinde yer aldığı "Yaşlı Dostu Kentler ve Nesiller Arası Dayanışma Ekosistemi"dir. Yaşlılık bir yük değil, deneyim zenginliği olarak görülmelidir.
Şehirler yaşlıların erişimine uygun yeşil alanlar, dinlenme merkezleri ve sosyal imkanlarla donatılmalı; genç nesiller ile yaşlıları bir araya getiren ortak yaşam ve öğrenme alanları kurgulanmalıdır.
Yönelim, sorunu daha güzel anlatmak için değil, başka türlü işlemek için kurulur. Kaynak, kural ve yetki eski yerinde durursa sonuç da eski yerinde kalır. Hedef, bu üçlünün yerini değiştirmektir. Değişim bir sloganla değil, kurumun kendi takviminde görünür. Nesiller Arası Dayanışma ve Yaşlı Dostu Şehir Tasarımları başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Çözüm, mevcut araçları biraz daha zorlamak değildir. Aynı araçlar aynı sonucu üretmeye devam eder. Yeni yön, sorumluluğu dağıtır, teşviki görünür kılar ve işleyişi hedefe bağlar. Bu bağ kurulmadan vaat kâğıtta kalır. İlk işler de bu bağın deneme yeridir. Nesiller Arası Dayanışma ve Yaşlı Dostu Şehir Tasarımları başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Uygulanabilir İlk Adım
DSÖ "Yaşlı Dostu Şehirler" kriterleri tüm büyükşehirlerde zorunlu kılınmalıdır. Mahalle ölçeğinde, yaşlıların gündüz vakit geçirebileceği, sağlık ve sosyal destek alabileceği "Aktif Yaşam ve Yaşlı Bakım Merkezleri" açılmalıdır.
Gençlerin yaşlılara dijital okuryazarlık, yaşlıların ise gençlere deneyim aktarımı yaptığı "Nesiller Arası Dayanışma Merkezleri" kurulmalıdır. Evde bakım hizmetleri kamusal güvenceye alınmalı ve yaşlı bakıcılarına nitelikli eğitim verilerek istihdam edilmelidir.
Başlangıç, vizyonu küçültmez. Onu bugünün takvimine indirir. Sorumluluk belirsiz kalırsa iyi tasarlanmış bir öneri de dağılır. İlk işler bu yüzden açık, sınırlı ve denetlenebilir tutulur. Denetlenebilir olan büyür. Denetlenemeyen ise yeniden bir temenniye döner. Nesiller Arası Dayanışma ve Yaşlı Dostu Şehir Tasarımları başlığında da aynı eşik geçerlidir.
İlk adımın ölçüsü, manşetin büyüklüğü değil, işin başlayıp başlamamasıdır. Adı geçen düzenleme, destek ya da kurumsal iş, birinin görev listesine yazılmalıdır. Yazılmayan görev yapılmaz. Yapılmayan görev de hedefi ileri bir tarihe erteler. Nesiller Arası Dayanışma ve Yaşlı Dostu Şehir Tasarımları başlığında da aynı eşik geçerlidir.