Sanatsal İfade Özgürlüğü ve Kültürel Üretimin Desteklenmesi

Türkiye'de sanatsal ifade özgürlüğü; sansür, otosansür, festival iptalleri ve sanatsal mekanların kapatılması gibi baskılarla sınırlandırılmaktadır.

Sorunun Tanımı

Türkiye'de sanatsal ifade özgürlüğü; sansür, otosansür, festival iptalleri ve sanatsal mekanların kapatılması gibi baskılarla sınırlandırılmaktadır. Sanatçıların ekonomik güvencesizliği, telif haklarının korunamaması ve devlet desteklerinin şeffaf olmayan siyasi kriterlerle dağıtılması sanatsal üretimi nitelik ve nicelik olarak geriletmektedir.

Bağımsız tiyatrolar, sinemacılar ve görsel sanatçılar yüksek mekan kiraları ve vergi yükleri altında varlık mücadelesi vermektedir.

Buradaki tablo dönemsel bir dalgalanma değildir. Aynı tıkanma hem hakkı kullanan insanın önünü keser hem de kurumun kendi işini görmesini zorlaştırır. Eksik bırakılan her parça, diğer parçanın yükünü büyütür. Mesele tek bir genelgeyle kapanmaz. 2040'ta değişmesi istenen düzen, bugün adı konmayan bir tıkanmanın üzerine kurulamaz. Sanatsal İfade Özgürlüğü ve Kültürel Üretimin Desteklenmesi başlığında da aynı eşik geçerlidir.

Ağırlık, başlıklardan birini seçip diğerini ertelemekle azalmaz. İşleyiş, teşvik ve denetim birbirini beslemediğinde açık büyür. Bu açık zamanla kanıksanır ve geçici bir aksaklık gibi anlatılır. Oysa tıkanma yapısalıdır. Yapısal olan, ancak işleyiş değişince geriler. 2040 hedefi de bu gerilemenin adıdır. Sanatsal İfade Özgürlüğü ve Kültürel Üretimin Desteklenmesi başlığında da aynı eşik geçerlidir.

Çözüm Önerisi ve 2040 Vizyonu

2040 vizyonu; sanatın ve sanatçının üzerindeki her türlü vesayetin ve sansürün kalktığı, tam bir ifade özgürlüğü iklimidir. Sanat, toplumsal eleştirinin, estetiğin ve yenilikçi düşüncenin itici gücü olarak kabul edilmelidir.

Sanatsal üretimi destekleyen devlet fonları bağımsız, özerk kurullara devredilmeli; sanatçıların sosyal güvenlik ve telif hakları uluslararası standartlarda teminat altına alınmalıdır.

2040 burada uzak bir afiş değildir. İşleyişin, teşvikin ve denetimin değişmiş halinin adıdır. O hal, bugünkü alışkanlık aynı kaldıkça kendiliğinden gelmez. Çözüm, kimin neyi neden değiştireceğini tarif eder. Tarif, ilk adımda sınanmazsa yeniden bir niyet olarak kalır. Sanatsal İfade Özgürlüğü ve Kültürel Üretimin Desteklenmesi başlığında da aynı eşik geçerlidir.

Yönelim, sorunu daha güzel anlatmak için değil, başka türlü işlemek için kurulur. Kaynak, kural ve yetki eski yerinde durursa sonuç da eski yerinde kalır. Hedef, bu üçlünün yerini değiştirmektir. Değişim bir sloganla değil, kurumun kendi takviminde görünür. Sanatsal İfade Özgürlüğü ve Kültürel Üretimin Desteklenmesi başlığında da aynı eşik geçerlidir.

Uygulanabilir İlk Adım

Özerk "Türkiye Sanat Konseyi" kurularak kamusal kültür-sanat fonlarının dağıtımı siyasetten bağımsız, şeffaf jürilere bırakılmalıdır. Tiyatro, sinema ve sergi biletlerindeki KDV oranı sıfırlanmalı, bağımsız sanat mekanlarına vergi ve kira desteği sağlanmalıdır.

Sanatçıların telif haklarını koruyacak dijital takip ve telif havuzu sistemleri kurulmalıdır. Anayasa'daki sanatsal ifade özgürlüğü maddesi muğlak kısıtlamalardan arındırılarak tam koruma sağlanmalıdır.

Uygulanabilirlik, her şeyi bir günde bitirmek değildir. Sıradaki işlerden başlamak, hedefi soyutluktan çıkarmak demektir. Her işin bir sahibi ve izlenebilir bir karşılığı olmalıdır. Karşılığı olmayan madde listeyi uzatır ama hayatı değiştirmez. İlk adım, sonraki yılların hesabını da mümkün kılar. Sanatsal İfade Özgürlüğü ve Kültürel Üretimin Desteklenmesi başlığında da aynı eşik geçerlidir.

Başlangıç, vizyonu küçültmez. Onu bugünün takvimine indirir. Sorumluluk belirsiz kalırsa iyi tasarlanmış bir öneri de dağılır. İlk işler bu yüzden açık, sınırlı ve denetlenebilir tutulur. Denetlenebilir olan büyür. Denetlenemeyen ise yeniden bir temenniye döner. Sanatsal İfade Özgürlüğü ve Kültürel Üretimin Desteklenmesi başlığında da aynı eşik geçerlidir.