Sıfır Atık, Döngüsel Ekonomi ve Geri Dönüşüm Sistemleri
Türkiye'de çöp yönetimi hâlâ büyük oranda vahşi depolama ve düzenli depolama sahalarına dayanmaktadır.
Sorunun Tanımı
Türkiye'de çöp yönetimi hâlâ büyük oranda vahşi depolama ve düzenli depolama sahalarına dayanmaktadır. Kaynağında ayıştırma kültürü yerleşmemiş, plastik, cam, kağıat ve organik atıklar aynı konteynerlere atılmaktadır.
Atıkların geri kazanım oranı gelişmiş ülkelerin çok gerisindedir. Ayrıca, Avrupa'dan ithal edilen plastik atıklar çevre kirliliği ve illegal yakma olayları yaratmakta, döngüsel ekonomi potansiyeli ekonomik bir değere dönüştürülememektedir.
Burada suç tek bir kesime yüklenmez. Tıkanma, kuralların darlığında, kaynakların dağılımında ve gündelik pratikte aynı anda durur. Bir kapı açılıp diğeri kapanırsa insanlar yine aynı duvara çarpar. Sonraki yönelim, bu tanım olmadan havada kalır. Sıfır Atık, Döngüsel Ekonomi ve Geri Dönüşüm Sistemleri başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Bu aksaklıklar birbirinden kopuk şikâyetler değildir. Biri dururken diğeri de yerinde kalır. Kural, kaynak ve gündelik uygulama aynı yöne bakmadıkça iyi niyet sonucu değiştirmez. İnsanlar da kurumlar da aynı dar koridorda sıkışır. 2040 hedefi, bu hiza kurulmadan bir başlık olarak kalır. Sıfır Atık, Döngüsel Ekonomi ve Geri Dönüşüm Sistemleri başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Çözüm Önerisi ve 2040 Vizyonu
2040 hedefi; çöp kavramının tamamen ortadan kalktığı, tüm atıkların hammadde olarak ekonomiye geri kazandırıldığı %100 Döngüsel Ekonomi modelidir. Sanayiden evsel tüketime kadar atık oluşumu kaynağında en aza indirilmeli, yeniden kullanım ve tamir kültürü teşvik edilmelidir.
Türkiye, kendi atığını yüksek teknolojiyle işleyen ve ikincil hammadde üreten lider bir döngüsel sanayi ülkesi olmalıdır.
Çözüm, mevcut araçları biraz daha zorlamak değildir. Aynı araçlar aynı sonucu üretmeye devam eder. Yeni yön, sorumluluğu dağıtır, teşviki görünür kılar ve işleyişi hedefe bağlar. Bu bağ kurulmadan vaat kâğıtta kalır. İlk işler de bu bağın deneme yeridir. Sıfır Atık, Döngüsel Ekonomi ve Geri Dönüşüm Sistemleri başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Önerilen yön, bugünkü işleyişe küçük bir yama değildir. Yetki, teşvik ve sorumluluk aynı hedefe bağlanmalıdır. Aksi halde 2040, mevcut düzenin yanında bir dilek olarak durur. Vizyon, kurumların günlük işine girmediği sürece rapor dili olarak kalır. Çözüm, bir sonraki ilk işlerle birlikte anlam kazanır. Sıfır Atık, Döngüsel Ekonomi ve Geri Dönüşüm Sistemleri başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Uygulanabilir İlk Adım
Yurt dışından plastik ve tehlikeli atık ithalatı tamamen yasaklanmalıdır. Ambalajlı ürünler için Depozito İade Sistemi (DİS) ülke genelinde tüm market ve satış noktalarında zorunlu uygulanmalıdır.
Belediyeler için kaynağında ayrıştırılmış atık toplama kotaları getiriilmeli, kotayı tutturamayan belediyelere idari para cezaları verilmelidir. Ürünlerin "tamir edilebilirliği" yasal standart haline getirilerek planlı eskitmeyle mücadele edilmelidir.
İlk adımın ölçüsü, manşetin büyüklüğü değil, işin başlayıp başlamamasıdır. Adı geçen düzenleme, destek ya da kurumsal iş, birinin görev listesine yazılmalıdır. Yazılmayan görev yapılmaz. Yapılmayan görev de hedefi ileri bir tarihe erteler. Sıfır Atık, Döngüsel Ekonomi ve Geri Dönüşüm Sistemleri başlığında da aynı eşik geçerlidir.
İlk adım, büyük hedefi ertelemeyen işleri ayırır. Duyuru yetmez. İşin sahibi, sırası ve gündelik idareye yazılması gerekir. Küçük görünen bir başlangıç, hedefi denenebilir kılar. İlk iş yapılmadan sorun tanımı da 2040 cümlesi de yerinde sayar. Sıfır Atık, Döngüsel Ekonomi ve Geri Dönüşüm Sistemleri başlığında da aynı eşik geçerlidir.