Somut ve Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması ve Dijitalleşmesi
Türkiye'nin binlerce yıllık tarihi ve zengin kültürel mirası; bilinçsiz restorasyonlar, rant odaklı imar projeleri, bakımsızlık ve kaçakçılık nedeniyle tahrip olmaktadır.
Sorunun Tanımı
Türkiye'nin binlerce yıllık tarihi ve zengin kültürel mirası; bilinçsiz restorasyonlar, rant odaklı imar projeleri, bakımsızlık ve kaçakçılık nedeniyle tahrip olmaktadır. Tarihi eserlerin restorasyonunda ehil olmayan müteahhitlerin kullanılması paha biçilemez eserlerin orijinalliğini bozmaktadır.
Ayrıca, kaybolmaya yüz tutmuş sözlü kültür, zanaatlar ve geleneksel yaşam biçimleri gibi somut olmayan miras nesiller arası aktarımın kopmasıyla yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır.
Buradaki tablo dönemsel bir dalgalanma değildir. Aynı tıkanma hem hakkı kullanan insanın önünü keser hem de kurumun kendi işini görmesini zorlaştırır. Eksik bırakılan her parça, diğer parçanın yükünü büyütür. Mesele tek bir genelgeyle kapanmaz. 2040'ta değişmesi istenen düzen, bugün adı konmayan bir tıkanmanın üzerine kurulamaz. Somut ve Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması ve Dijitalleşmesi başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Ağırlık, başlıklardan birini seçip diğerini ertelemekle azalmaz. İşleyiş, teşvik ve denetim birbirini beslemediğinde açık büyür. Bu açık zamanla kanıksanır ve geçici bir aksaklık gibi anlatılır. Oysa tıkanma yapısalıdır. Yapısal olan, ancak işleyiş değişince geriler. 2040 hedefi de bu gerilemenin adıdır. Somut ve Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması ve Dijitalleşmesi başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Çözüm Önerisi ve 2040 Vizyonu
2040 hedefimiz; tüm kültürel mirasımızın bilimsel metodolojilerle korunduğu ve "Dijital İkiz" (Digital Twin) teknolojileri ile gelecek kuşaklara eksiksiz aktarıldığı bir miras yönetimidir. Tarihi eserler sadece turizm objesi değil, kimliğimizin parçası olarak görülmelidir.
Artırılmış gerçeklik (AR) ve blokzincir teknolojileri kullanılarak Türkiye'nin tüm kültürel envanteri dijitalleştirilmeli ve dünya erişimine açılmalıdır.
2040 burada uzak bir afiş değildir. İşleyişin, teşvikin ve denetimin değişmiş halinin adıdır. O hal, bugünkü alışkanlık aynı kaldıkça kendiliğinden gelmez. Çözüm, kimin neyi neden değiştireceğini tarif eder. Tarif, ilk adımda sınanmazsa yeniden bir niyet olarak kalır. Somut ve Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması ve Dijitalleşmesi başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Yönelim, sorunu daha güzel anlatmak için değil, başka türlü işlemek için kurulur. Kaynak, kural ve yetki eski yerinde durursa sonuç da eski yerinde kalır. Hedef, bu üçlünün yerini değiştirmektir. Değişim bir sloganla değil, kurumun kendi takviminde görünür. Somut ve Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması ve Dijitalleşmesi başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Uygulanabilir İlk Adım
Restorasyon ihaleleri müteahhitlik mantığından çıkarılmalı, sadece akredite restoratör ve mimarların kurduğu uzman konsorsiyumlara verilmelidir. "Milli Kültürel Miras Dijital Arşivi" kurularak tüm ören yerleri ve müzeler 3D taranmalı ve dijital ortama aktarılmalıdır.
Kaybolmakta olan zanaatların ustalarına "Yaşayan İnsan Hazinesi" statüsü verilerek vergi muafiyeti ve çırak yetiştirme maaşı tahsis edilmelidir. Yurt dışına kaçırılan eserlerin iadesi için uluslararası hukuki mücadele birimleri güçlendirilmelidir.
Uygulanabilirlik, her şeyi bir günde bitirmek değildir. Sıradaki işlerden başlamak, hedefi soyutluktan çıkarmak demektir. Her işin bir sahibi ve izlenebilir bir karşılığı olmalıdır. Karşılığı olmayan madde listeyi uzatır ama hayatı değiştirmez. İlk adım, sonraki yılların hesabını da mümkün kılar. Somut ve Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması ve Dijitalleşmesi başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Başlangıç, vizyonu küçültmez. Onu bugünün takvimine indirir. Sorumluluk belirsiz kalırsa iyi tasarlanmış bir öneri de dağılır. İlk işler bu yüzden açık, sınırlı ve denetlenebilir tutulur. Denetlenebilir olan büyür. Denetlenemeyen ise yeniden bir temenniye döner. Somut ve Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması ve Dijitalleşmesi başlığında da aynı eşik geçerlidir.