Yapay Zekâ ve Sanat: Algoritmalar İnsan Yaratıcılığını Öldürür mü, Besler mi?
Algoritma, insan yaratıcılığını kendiliğinden öldürmez; emeği görünmez kılarsa beslemekten çıkar. Yapay zekâ ve sanat, rıza ve etiket varsa aynı masada durabilir.
Sorunun Tanımı
Yapay zekâ üretimi görsellerin ve müziklerin telif hakları ve sanatçı emeği üzerindeki tehdidi.
Üretilen görsel ve müzik, sanatçının eserinden beslenip o emeği silikleştirirse tehdit başlar. Genç sanatçı, kendi işinin bir modelin hammaddesi olup olmadığını bilemez. Bu belirsizlik, aracı yasaklamayı veya emeği yok saymayı aynı anda doğurur. İkisi de kaba çözümdür. Asıl mesele, rızanın ve telifin açık olmasıdır.
Algoritma, yaratıcılığı tek başına öldürmez; rıza ve telif kapalıysa emeği görünmez kılar. Görünmez emek, sanki yoktan var olmuş bir görüntü gibi dolaşır. Dolaşan görüntü, genç sanatçının yıllarını kaynak göstermeden kullanabilir. Kullanım, beslemek değil, almak olur.
Bu iş duyurulmakla bitmez. Cümle, bu hafta kimin üstleneceği yazılmazsa yine rafta kalır. Rafta kalan tespit, genci haklı ama yalnız bırakır. Yalnız bırakılan genç, doğruyu bilmenin hayatı değiştirmediğini görür.
Çözüm Önerisi ve 2040 Vizyonu
Sanatçıların eserlerinin yapay zekâ eğitiminde kullanımına açık rıza ve telif zorunluluğu getirilmesi.
2040 kuralı, sanatçının eserinin yapay zekâ eğitiminde kullanılmasına açık rıza ve telif zorunluluğu getirir. Araç, insanın yerine imza atmaz; insanın izin verdiği yerde yardımcı olur. Yaratıcılık, böylece algoritmayla yarışan bir panik değil, aracın sınırını bilen bir pratik olur. Beslemek, emeği kaynak göstermekle başlar.
Beslemek, aracın işe yaradığı yeri söylemek ve emeğin kaynağını açık bırakmaktır. Kaynak kapalıysa izleyici, aldanarak bakar. Aldanma, estetiği de hukuku da zedeler. Zedelenen alan, sonra 'her şey zaten sentetik' diye geçiştirilir.
Bu iş duyurulmakla bitmez. Cümle, bu hafta kimin üstleneceği yazılmazsa yine rafta kalır. Rafta kalan tespit, genci haklı ama yalnız bırakır. Yalnız bırakılan genç, doğruyu bilmenin hayatı değiştirmediğini görür.
Uygulanabilir İlk Adım
Yapay zekâ ile üretilen sanat eserlerine etik etiketleme zorunluluğu getirilmesi.
Yapay zekâ ile üretilen esere etik etiket, izleyicinin neyi insan elinden, neyi araçtan gördüğünü söyler. Etiket, sanatı küçültmez; dürüstlük sağlar. Bir galeri, bir dijital platform ve bir okul sergisi bu etiketi aynı cümleyle kullanırsa standart doğar. İzleyici, aldanmadan bakmayı öğrenir.
İzleyici, aldanmadan bakmayı öğrenmelidir. Öğrenmek, eserin yanında neyin insan elinden, neyin araçtan geldiğinin yazılmasıyla başlar. Yazı yoksa tartışma, korku ile hayranlık arasında sıkışır. Sıkışan tartışma, sanatçıyı korumaz.
Bu iş duyurulmakla bitmez. Cümle, bu hafta kimin üstleneceği yazılmazsa yine rafta kalır. Rafta kalan tespit, genci haklı ama yalnız bırakır. Yalnız bırakılan genç, doğruyu bilmenin hayatı değiştirmediğini görür.