Yoksullukla Mücadele, Gelir Adaletsizliği ve Temel Vatandaşlık Geliri
Türkiye'de gelir dağılımı adaletsizliği son yılların en yüksek seviyesine ulaşmıştır.
Sorunun Tanımı
Türkiye'de gelir dağılımı adaletsizliği son yılların en yüksek seviyesine ulaşmıştır. En yüksek gelirli %20'lik dilim ile en düşük gelirli %20'lik dilim arasındaki fark devasa boyuttadır.
Asgari ücretin ortalama ücrete dönüşmesi, çalışan yoksulluğunu artırmış; enflasyon karşısında ezilen hanehalkları temel gıda, barınma ve enerji ihtiyaçlarını karşılayamaz hale gelmiştir. Mevcut sosyal yardımlar ise insan onurunu rencide eden ve siyasi bağımlılık yaratan bir yapıda dağıtılmaktadır.
Burada suç tek bir kesime yüklenmez. Tıkanma, kuralların darlığında, kaynakların dağılımında ve gündelik pratikte aynı anda durur. Bir kapı açılıp diğeri kapanırsa insanlar yine aynı duvara çarpar. Sonraki yönelim, bu tanım olmadan havada kalır. Yoksullukla Mücadele, Gelir Adaletsizliği ve Temel Vatandaşlık Geliri başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Bu aksaklıklar birbirinden kopuk şikâyetler değildir. Biri dururken diğeri de yerinde kalır. Kural, kaynak ve gündelik uygulama aynı yöne bakmadıkça iyi niyet sonucu değiştirmez. İnsanlar da kurumlar da aynı dar koridorda sıkışır. 2040 hedefi, bu hiza kurulmadan bir başlık olarak kalır. Yoksullukla Mücadele, Gelir Adaletsizliği ve Temel Vatandaşlık Geliri başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Çözüm Önerisi ve 2040 Vizyonu
2040 vizyonu; mutlak yoksulluğun tamamen sıfırlandığı, gelir adaletinin sağlandığı ve her yurttaşın insanca yaşam standardına sahip olduğu "Sosyal Refah Türkiyesi"dir. Sosyal yardımlar yardıma muhtaçlık söyleminden çıkarılıp "Yurttaşlık Hakkı" olarak tanımlanmalıdır.
Gelir dağılımını düzeltmek için servet ve lüks tüketim adil vergilendirilmeli, çalışanların milli gelirden aldığı pay kademeli olarak yükseltilmelidir.
Çözüm, mevcut araçları biraz daha zorlamak değildir. Aynı araçlar aynı sonucu üretmeye devam eder. Yeni yön, sorumluluğu dağıtır, teşviki görünür kılar ve işleyişi hedefe bağlar. Bu bağ kurulmadan vaat kâğıtta kalır. İlk işler de bu bağın deneme yeridir. Yoksullukla Mücadele, Gelir Adaletsizliği ve Temel Vatandaşlık Geliri başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Önerilen yön, bugünkü işleyişe küçük bir yama değildir. Yetki, teşvik ve sorumluluk aynı hedefe bağlanmalıdır. Aksi halde 2040, mevcut düzenin yanında bir dilek olarak durur. Vizyon, kurumların günlük işine girmediği sürece rapor dili olarak kalır. Çözüm, bir sonraki ilk işlerle birlikte anlam kazanır. Yoksullukla Mücadele, Gelir Adaletsizliği ve Temel Vatandaşlık Geliri başlığında da aynı eşik geçerlidir.
Uygulanabilir İlk Adım
Yoksulluk sınırının altında geliri olan tüm hanelere hiçbir şart aranmaksızın "Asgari Gelir Güvencesi" (Temel Vatandaşlık Geliri) nakit olarak yatırılmalıdır. Vergi sistemi adil hale getirilerek dolaylı vergilerin (ÖTV, KDV) payı düşürülmeli, çok kazanan şirketler ve yüksek servet sahipleri için kademeli artan oranlı gelir vergisi uygulanmalıdır.
Temel gıda, barınma ve evsel su/elektrik kullanım üzerindeki vergi yükü kaldırılmalıdır. Barınma krizine karşı kamusal kiralık sosyal konut projeleri üretilmelidir.
İlk adımın ölçüsü, manşetin büyüklüğü değil, işin başlayıp başlamamasıdır. Adı geçen düzenleme, destek ya da kurumsal iş, birinin görev listesine yazılmalıdır. Yazılmayan görev yapılmaz. Yapılmayan görev de hedefi ileri bir tarihe erteler. Yoksullukla Mücadele, Gelir Adaletsizliği ve Temel Vatandaşlık Geliri başlığında da aynı eşik geçerlidir.
İlk adım, büyük hedefi ertelemeyen işleri ayırır. Duyuru yetmez. İşin sahibi, sırası ve gündelik idareye yazılması gerekir. Küçük görünen bir başlangıç, hedefi denenebilir kılar. İlk iş yapılmadan sorun tanımı da 2040 cümlesi de yerinde sayar. Yoksullukla Mücadele, Gelir Adaletsizliği ve Temel Vatandaşlık Geliri başlığında da aynı eşik geçerlidir.